Hoe goed klopt onze pollenverwachting? Model tegen metingen

Gepubliceerd 16 september 2026 · alle cijfers uit de eigen data van deze site

Elke ochtend om kwart over acht publiceert PollenAlert.nl één getal per pollensoort: zoveel korrels per kubieke meter, en daarbij een woord, van geen tot zeer hoog. Dat getal komt niet uit een meting. Het komt uit een rekenmodel van het Europese Copernicus-programma, dat de lucht boven Nederland in vakjes van ongeveer tien bij tien kilometer verdeelt en per vakje uitrekent hoeveel pollen erin zou moeten zitten. Een model kan er dus naast zitten. De vraag die we onszelf sinds april stellen is simpel: hoe vaak, en hoeveel?

Om dat te weten heb je iets nodig dat wél meet. Dat is er: het Elkerliek Ziekenhuis in Helmond heeft een pollenval op het dak, een zogeheten Hirst-val, die dag en nacht lucht aanzuigt op een kleefstrook. Elke week telt een laborant onder de microscoop hoeveel korrels van welke soort er per dag op zaten. Die tellingen publiceert het ziekenhuis als PDF, en die halen wij elke week op. Sinds 17 april bewaren we ook ons eigen dagcijfer, zodat de twee naast elkaar te leggen zijn.

Wat de val zag, en wat het model zei

Hieronder staan de twee reeksen over elkaar heen, voor graspollen, de enige soort waarvoor beide bronnen het hele seizoen dekken. De schaal is logaritmisch: elke streep omhoog is tien keer zoveel korrels. Dat is nodig, want een rustige dag in april en de piek eind juni schelen een factor honderd.

Cijfers als tabel

Maand	Meting, typische dag	Model, typische dag
2026-04	0,9	1,2
2026-05	8,6	4,2
2026-06	36	29
2026-07	10	12
2026-08	5,7	2,0

Meetkundig gemiddelde per maand, in korrels/m³.

Twee dingen vallen op. De vorm klopt: het model ziet het seizoen op tijd beginnen, ziet de pieken van juni en het uitdoven in augustus. De correlatie tussen beide reeksen, gemeten op de logaritmische schaal, is 0,57. Maar de hoogte klopt minder: de paarse lijn van de val ligt het grootste deel van het seizoen boven de groene lijn van het model, vooral in de aanloop in mei en bij het wegzakken in augustus. Op de drukste dag telde Helmond 124 korrels per kubieke meter (26 juni); het hoogste modelcijfer van het seizoen was 54 (19 juni).

Op één op de twee dagen precies goed

Een bezoeker leest niet het getal, maar het woord ernaast. Daarom hebben we voor elke dag gekeken welk niveau de val gaf en welk niveau het model, met dezelfde grenzen die de site gebruikt: laag vanaf 3 korrels, matig vanaf 20, hoog vanaf 50, zeer hoog vanaf 200. Die grenzen zijn niet van ons, ze komen uit klinisch onderzoek naar de hoeveelheid graspollen waarbij mensen klachten krijgen.

Op 64 van de 127 dagen, 50%, staat het model in precies de goede band. Van de 50% die ernaast zit, is het overgrote deel één stap: 53 dagen. Grote missers zijn zeldzaam. En de fout heeft een richting: op 48 dagen zat het model te laag, op 15 te hoog. Als de site het mis heeft, is het dus bijna altijd omdat er in werkelijkheid meer pollen was dan wij zeiden.

Structureel aan de lage kant

Dat is geen toeval van dit seizoen, maar een eigenschap van de vergelijking. Het model geeft het gemiddelde over een heel vakje van honderd vierkante kilometer, en op onze site zelfs het gemiddelde over het hele land. De val meet op één dak, in het zuidoosten, met weilanden in de buurt. Een gemiddelde is per definitie lager dan de drukke plekken die erin zitten.

Zoek je de ene factor die de niveaus van de val het beste reproduceert, dan is dat 1,6. Die factor hebben we bewust niet in de site gebouwd. Hij komt van één station, één seizoen, en hij tilt de score van 50% naar amper twee punten hoger. Dat is ruis, en een cijfer aanpassen op ruis is precies de fout die we al eens gemaakt hebben. Daarover zo meer. Wat we wel doen: het hier opschrijven, en het volgend jaar opnieuw meten.

De fout die we zelf maakten

Tot augustus 2026 stonden op deze site cijfers die honderd keer te hoog waren. Het model levert zijn uitkomst in korrels per kubieke meter, maar onze code ging ervan uit dat het microgrammen waren en vermenigvuldigde alles met honderd. De niveaugrenzen waren daarna op het oog afgesteld op die opgeblazen getallen, waardoor de woorden nog redelijk oogden terwijl de getallen ernaast onmogelijk waren. Twee fouten die elkaar half ophieven.

Wat het kostte, staat hierboven. Over dezelfde 127 dagen zou de oude schaal op 95 dagen hoog of zeer hoog hebben gezegd: 75% van het seizoen. De val zag er 23. Een waarschuwing die vier dagen van de vijf aanstaat, is geen waarschuwing meer. De huidige schaal zit aan de andere kant: 6 dagen, te weinig dus, om de reden uit de vorige paragraaf. Wij vinden te weinig waarschuwen aan de bovenkant een kleinere fout dan een heel seizoen loos alarm, maar het is wel een fout, en hij staat hier zwart op wit.

Berk: de vergelijking die we nog niet kunnen maken

Voor berkenpollen, voor veel mensen de boosdoener van het voorjaar, hebben we de tellingen wel, maar ons eigen archief begint pas op 17 april. Het berkenseizoen was toen al voorbij. Wat de val zag, laten we toch zien, omdat het de schaal van de grenzen zichtbaar maakt.

De piek van 887 korrels op 31 maart ligt ruim boven de grens van 500 voor zeer hoog. In totaal zat het seizoen 15 dagen op hoog of hoger. Volgend voorjaar bewaren we het modelcijfer vanaf januari, en dan komt deze vergelijking er ook voor berk en els.

Wat dit voor jou betekent

Hoe we dit gemeten hebben

Dit artikel wordt volgend seizoen bijgewerkt met de cijfers van 2027, inclusief berk en els.